Czy każda faktura wymaga kodu GTU?

Nie, i to nie jest wyjątek, tylko reguła. Oznaczenia GTU dotyczą trzynastu zamkniętych grup towarów i usług wymienionych w § 10 ust. 3 rozporządzenia o szczegółowym zakresie danych w deklaracjach i ewidencji VAT. Zwykła sprzedaż oprogramowania, usługa budowlana, projekt graficzny czy przewóz osób nie mieszczą się w żadnej z nich. Większość faktur nie niesie żadnego GTU i tak ma być.

GTU (grupa towarów i usług) to oznaczenie sprzedaży szczególnie narażonej na nadużycia w VAT. Jest trzynaście kodów: GTU_01 do GTU_10 dla towarów i GTU_11 do GTU_13 dla usług. Ich zakres wyznacza § 10 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z 15 października 2019 r.

Kiedy stosuje się GTU_12?

GTU_12 obejmuje usługi niematerialne z zamkniętej listy: doradcze, rachunkowe i audytorskie, prawne, zarządcze, firm centralnych, marketingowe i reklamowe, badania rynku i opinii publicznej, badania naukowe i prace rozwojowe oraz pozaszkolne formy edukacji. Rozporządzenie wylicza je przez symbole PKWiU 2015, więc decyduje klasyfikacja usługi, a nie jej nazwa na fakturze.

Czy usługa informatyczna wymaga GTU_12?

To zależy od tego, co dokładnie robisz. Programowanie i wdrażanie oprogramowania (PKWiU 62.01) nie jest na liście, więc nie ma GTU. Doradztwo informatyczne (PKWiU 62.02.1 i 62.02.2), zarządzanie systemami informatycznymi (62.03) oraz zarządzanie stronami internetowymi, czyli hosting (63.11.12), są na liście i mają GTU_12.

Gdzie kod GTU znajduje się na fakturze ustrukturyzowanej?

W strukturze FA(3) GTU to pole na pojedynczej pozycji faktury, w elemencie FaWiersz. Jest opcjonalne i przyjmuje jedną wartość na pozycję. Oznaczenia procedur, na przykład WSTO_EE czy B_SPV, mają obok osobne pole Procedura, a znacznik TP siedzi na poziomie całej faktury.

Co grozi za błędne oznaczenie GTU?

Naczelnik urzędu skarbowego wzywa do skorygowania ewidencji i wskazuje błędy (art. 109 ust. 3f ustawy o VAT). Masz 14 dni na korektę albo wyjaśnienia. Jeśli nie zrobisz ani jednego, ani drugiego, grozi kara 500 zł za każdy błąd (art. 109 ust. 3h). Kary nie stosuje się do osoby fizycznej, która za ten sam czyn odpowiada karnoskarbowo.

Kody GTU na fakturze: pełna lista GTU_01–GTU_13

GTU to oznaczenia sprzedaży szczególnie narażonej na nadużycia w VAT. Jest ich trzynaście: GTU_01 do GTU_10 dla towarów, GTU_11 do GTU_13 dla usług. Zakres każdego wyznacza § 10 ust. 3 rozporządzenia o szczegółowym zakresie danych zawartych w deklaracjach i ewidencji VAT. Większość faktur nie wymaga żadnego z nich, a w strukturze FA(3) kod siedzi już na pozycji faktury, nie tylko w JPK.

Co to są kody GTU

Minister Finansów wyodrębnił trzynaście grup towarów i usług, żeby dało się w ewidencji VAT wskazać obszary, w których występują nadużycia w podatku albo które są na nie narażone (tak brzmi delegacja z art. 109 ust. 14 ustawy o VAT). Paliwa, alkohol, elektronika, metale, usługi niematerialne. Sprzedaż z tych grup trzeba oznaczyć kodem, żeby dało się ją wyfiltrować bez czytania faktur. To cały mechanizm. GTU nie zmienia stawki, nie zmienia momentu powstania obowiązku podatkowego i nie ma nic wspólnego z podzieloną płatnością.

Zanim przejdziesz do listy, dwie rzeczy.

GTU dotyczy tylko sprzedaży. Po stronie zakupów nie oznaczasz niczego, nawet jeśli kupiłeś towar z listy. To oznaczenie podatku należnego, nie naliczonego.

Większość faktur nie ma żadnego GTU. Lista jest zamknięta i węższa, niż się wydaje. Programowanie, projektowanie graficzne, tłumaczenia, usługi budowlane, przewóz osób, kurier, abonament SaaS: nic z tego nie ma kodu. Nadmiarowe oznaczenie jest błędem dokładnie tak samo jak brakujące.

Pełna lista kodów GTU

Zakresy poniżej odpowiadają § 10 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z 15 października 2019 r. w brzmieniu obowiązującym po nowelizacjach z 1 lipca 2021 r. i 1 stycznia 2023 r. Numery pozycji załączników i kody CN podajemy dosłownie, bo od nich zależy kwalifikacja.

Towary: GTU_01 do GTU_10

Kod	Czego dotyczy	Doprecyzowanie
`GTU_01`	Napoje alkoholowe	Napoje o zawartości alkoholu powyżej 1,2%, piwo oraz mieszaniny piwa i napojów bezalkoholowych o zawartości alkoholu powyżej 0,5% (CN od 2203 do 2208).
`GTU_02`	Paliwa silnikowe	Towary z zamkniętej listy w art. 103 ust. 5aa ustawy o VAT: benzyny, oleje napędowe, gazy silnikowe, biopaliwa.
`GTU_03`	Oleje opałowe i smarowe	Oleje opałowe nieujęte w GTU_02, oleje smarowe i pozostałe oleje (CN od 2710 19 71 do 2710 19 83 oraz od 2710 19 87 do 2710 19 99, bez smarów plastycznych z kodu CN 2710 19 99), oleje smarowe CN 2710 20 90, preparaty smarowe CN 3403 (bez smarów plastycznych z tej pozycji).
`GTU_04`	Wyroby tytoniowe	Wyroby tytoniowe, susz tytoniowy, płyn do papierosów elektronicznych i wyroby nowatorskie w rozumieniu przepisów o podatku akcyzowym.
`GTU_05`	Odpady	Wyłącznie odpady określone w poz. 79–91 załącznika nr 15 do ustawy o VAT.
`GTU_06`	Urządzenia elektroniczne oraz części i materiały do nich	Wyłącznie towary z poz. 7, 8, 59–63, 65, 66, 69 i 94–96 załącznika nr 15, a dodatkowo folia typu stretch z poz. 9 tego załącznika.
`GTU_07`	Pojazdy oraz części	Kody CN od 8701 do 8708.
`GTU_08`	Metale szlachetne i nieszlachetne	Wyłącznie towary z poz. 1 i 1a załącznika nr 12 oraz z poz. 12–25, 33–40, 45, 46, 56 i 78 załącznika nr 15.
`GTU_09`	Leki i wyroby medyczne	Produkty lecznicze, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyroby medyczne, wyłącznie objęte obowiązkiem zgłoszenia z art. 37av ust. 1 Prawa farmaceutycznego.
`GTU_10`	Nieruchomości	Budynki, budowle i grunty oraz ich części i udziały w prawie własności, w tym zbycie praw, o których mowa w art. 7 ust. 1 ustawy o VAT.

W GTU_06 folia typu stretch jest jedynym towarem bez związku z elektroniką. Trafiła tam nowelizacją z lipca 2021 r., a nazwa kodu na nią nie wskazuje, więc łatwo ją przeoczyć.

GTU_10 obejmuje dostawę nieruchomości. Wynajem lokalu to usługa, nie dostawa, i nie ma tu kodu. Roboty budowlane też nie.

Usługi: GTU_11 do GTU_13

Kod	Czego dotyczy	Doprecyzowanie
`GTU_11`	Przenoszenie uprawnień do emisji gazów cieplarnianych	Uprawnienia w rozumieniu ustawy z 12 czerwca 2015 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych.
`GTU_12`	Usługi o charakterze niematerialnym	Zamknięta lista wyliczona przez symbole PKWiU 2015: doradcze (w tym prawne, podatkowe i związane z zarządzaniem), rachunkowość i audyt finansowy, prawne, zarządcze, firm centralnych, marketingowe lub reklamowe, badania rynku i opinii publicznej, badania naukowe i prace rozwojowe, pozaszkolne formy edukacji.
`GTU_13`	Usługi transportowe i gospodarki magazynowej	Wyłącznie PKWiU 49.4 i 52.1.

Nazwa GTU_12 brzmi pojemnie, a treść przepisu taka nie jest. Rozporządzenie nie poprzestaje na zwrocie „usługi o charakterze niematerialnym”, tylko wylicza konkretne grupowania PKWiU:

doradcze: 62.02.1, 62.02.2, 66.19.91, 69.20.3, 70.22.11, 70.22.12, 70.22.13, 70.22.14, 70.22.15, 70.22.16, 70.22.3, 71.11.24, 71.11.42, 71.12.11, 71.12.31, 74.90.13, 74.90.15, 74.90.19,
rachunkowość i audyt finansowy: 69.20.1, 69.20.2,
prawne: 69.1,
zarządcze: 62.03, 63.11.12, 66.11.19, 66.30, 68.32, 69.20.4, 70.22.17, 70.22.2, 90.02.19.1,
firmy centralne: 70.1,
marketingowe lub reklamowe: 73.1,
badania rynku i opinii publicznej: 73.2,
badania naukowe i prace rozwojowe: 72,
pozaszkolne formy edukacji: 85.5.

Jeżeli Twojej usługi nie ma na tej liście grupowań, GTU_12 jej nie dotyczy. Nawet jeśli jest niematerialna, cyfrowa i sprzedawana zdalnie.

Gdzie GTU siedzi w strukturze FA(3)

Poradniki księgowe opisują GTU jako sprawę JPK_V7, bo tam ten obowiązek powstał. W strukturze FA(3) wygląda to inaczej.

W ewidencji VAT oznaczenie GTU stoi przy całym dokumencie: jedna faktura, jeden wiersz ewidencji, komplet znaczników. Pole GTU w FA(3) należy natomiast do elementu FaWiersz, czyli do pojedynczej pozycji faktury, i przyjmuje jedną wartość na pozycję. Dla wierszy zamówienia w fakturze zaliczkowej odpowiednikiem jest GTUZ. Faktura na dziesięć pozycji może więc nieść dziesięć różnych oznaczeń albo żadnego.

Ta sama pozycja niesie też pola, z których GTU się bierze: PKWiU, CN, PKOB, GTIN i Indeks, a obok nich znacznik P_12_Zal_15 dla towarów i usług z załącznika nr 15 do ustawy. Symbol klasyfikacyjny i wynikające z niego oznaczenie stoją więc w jednym miejscu, a nie w dwóch różnych systemach. Jeżeli ktoś kiedyś zapyta, dlaczego akurat ten kod, odpowiedź jest w tym samym wierszu.

W praktyce:

Oznaczenie idzie razem z fakturą, a nie osobno. Zanim KSeF stał się obowiązkowy, GTU był typową robotą na koniec miesiąca: księgowa dostawała faktury i tagowała je przed wysyłką JPK. Teraz plik XML, który wysyłasz do KSeF, może już nieść tę informację, a program księgowy pobiera ją prosto ze struktury. Wiedza o tym, co sprzedajesz, przesuwa się z biura rachunkowego do systemu, który wystawia fakturę.
Jedna pozycja, jeden kod. W ewidencji jeden wiersz może nieść kilka znaczników GTU naraz, bo opisuje całą fakturę. Pole GTU w FaWiersz przyjmuje dokładnie jedną wartość. Jeśli jedna pozycja faktury łączy dwie grupy, rozbij ją na dwie pozycje. To i tak czytelniejsze dla nabywcy.
Pole jest opcjonalne. W schemacie FA(3) GTU ma minOccurs="0". Ustawowy obowiązek nadal siedzi w ewidencji z art. 109 ust. 3 ustawy o VAT, a nie w katalogu elementów faktury z art. 106e. Puste pole nie spowoduje odrzucenia faktury przez KSeF.
Wysłanej faktury już nie poprawisz. Jeśli poszła do KSeF z pustym albo błędnym polem, oznaczenie trzeba doprowadzić do porządku po stronie JPK, bo ewidencja i tak musi być prawidłowa. Różnica polega na tym, że urząd ma teraz obie strony naraz: fakturę z KSeF i ewidencję z JPK.

Jeżeli dopiero układasz proces wystawiania, zacznij od jak wystawić fakturę ustrukturyzowaną, a terminy wdrożenia znajdziesz w KSeF obowiązkowy 2026.

Jaki kod dla mojej usługi

Klasyfikacja idzie za PKWiU, nie za nazwą wpisaną na fakturze. „Usługi konsultingowe” w tytule pozycji nie tworzą GTU_12, a „obsługa projektu” może je ukrywać. Poniżej najczęstsze przypadki.

Usługa	Kod	Dlaczego
Marketing, reklama, kampanie, social media	`GTU_12`	PKWiU 73.1 jest wprost na liście.
Badania rynku, ankiety, badania opinii	`GTU_12`	PKWiU 73.2.
Doradztwo biznesowe, prawne, podatkowe, zarządcze	`GTU_12`	Doradztwo jest wymienione wprost, łącznie z prawnym, podatkowym i związanym z zarządzaniem.
Księgowość, audyt finansowy	`GTU_12`	PKWiU 69.20.1 i 69.20.2.
Obsługa prawna, kancelaria	`GTU_12`	PKWiU 69.1.
Szkolenia i kursy poza systemem szkolnym	`GTU_12`	PKWiU 85.5, pozaszkolne formy edukacji.
Doradztwo informatyczne, audyt IT, architektura systemu	`GTU_12`	PKWiU 62.02.1 i 62.02.2.
Zarządzanie siecią i systemami informatycznymi	`GTU_12`	PKWiU 62.03 na liście usług zarządczych.
Hosting i zarządzanie stroną internetową	`GTU_12`	PKWiU 63.11.12 też jest wśród usług zarządczych, choć nazwa tego nie sugeruje.
Prace badawczo-rozwojowe	`GTU_12`	Cały dział PKWiU 72.
Zarządzanie nieruchomością na zlecenie	`GTU_12`	PKWiU 68.32.
Programowanie, wdrożenie, utrzymanie oprogramowania	brak	PKWiU 62.01 nie został wymieniony.
Abonament SaaS, licencja na oprogramowanie	brak	Poza wszystkimi grupowaniami z listy.
Transport drogowy towarów, spedycja	`GTU_13`	PKWiU 49.4.
Magazynowanie i przechowywanie towarów	`GTU_13`	PKWiU 52.1.
Przewóz osób: taksówka, autokar, przewóz pracowniczy	brak	PKWiU 49.3, poza zakresem GTU_13.
Usługi kurierskie i pocztowe	brak	Dział PKWiU 53, poza zakresem.
Projektowanie graficzne, UX, identyfikacja wizualna	brak	PKWiU 74.1 nie jest wymieniony.
Tłumaczenia	brak	PKWiU 74.3 nie jest wymieniony.
Usługi budowlane i remontowe	brak	GTU_10 dotyczy sprzedaży nieruchomości, nie robót na nich.
Najem i dzierżawa lokalu	brak	To usługa, a GTU_10 obejmuje dostawę.

Granica między „doradztwem informatycznym” a „programowaniem” bywa cienka i zdarza się, że jedna umowa obejmuje jedno i drugie. Wtedy rozstrzyga charakter świadczenia, a nie proporcja godzin. Jeżeli nie masz pewności co do grupowania, opinię klasyfikacyjną PKWiU wydaje urząd statystyczny w Łodzi. Miej ją na piśmie, jeśli tę samą usługę fakturujesz setki razy w roku.

Najczęstsze błędy

Oznaczanie wszystkiego na wszelki wypadek. Urząd widzi wtedy sprzedaż z grupy ryzyka tam, gdzie jej nie ma, a ewidencja jest nieprawidłowa dokładnie tak samo jak przy brakującym kodzie.

Mylenie GTU z oznaczeniami procedur. To dwa różne zbiory. GTU mówi, co sprzedajesz. Oznaczenia procedur mówią, w jakim trybie: WSTO_EE, IED, TT_D, I_42, I_63, B_SPV, B_SPV_DOSTAWA, B_MPV_PROWIZJA. W FA(3) mają własne pole Procedura obok pola GTU, a znacznik powiązań TP stoi jeszcze wyżej, na poziomie całej faktury. Jedna transakcja może wymagać kodu GTU i oznaczenia procedury naraz.

Szukanie oznaczenia „MPP”. Nie ma go od 1 lipca 2021 r., kiedy uchylono je jako znacznik ewidencji. Adnotacja „mechanizm podzielonej płatności” na samej fakturze to zupełnie inny obowiązek i nadal obowiązuje.

Oznaczanie dokumentów zbiorczych. Zgodnie z § 10 ust. 3a rozporządzenia GTU nie stosuje się do czynności wykazanych na podstawie dowodów RO (raport z kasy fiskalnej) i WEW (dowód wewnętrzny). Korekt z tytułu ulgi na złe długi (art. 89a ust. 1 i 4 ustawy o VAT) też się nie oznacza.

Pomijanie zaliczek. Zaliczka na poczet dostawy z listy dotyczy tego samego towaru lub tej samej usługi, więc oznaczenie należy się już fakturze zaliczkowej. W strukturze FA(3) wiersze zamówienia mają na to własne pole GTUZ.

Gubienie oznaczenia przy korekcie. Faktura korygująca do sprzedaży z listy dotyczy tego samego towaru lub usługi, więc oznaczenie z niej nie znika. Jak wygląda korekta w strukturze KSeF, opisujemy w korekcie faktury KOR.

Co grozi za błąd. Jeśli naczelnik urzędu skarbowego stwierdzi w przesłanej ewidencji błędy uniemożliwiające weryfikację transakcji, wzywa do ich poprawienia i wskazuje je konkretnie (art. 109 ust. 3f ustawy o VAT). Masz 14 dni na korektę albo na wyjaśnienie, że błędu nie ma (ust. 3g). Dopiero brak reakcji kończy się karą 500 zł za każdy błąd (ust. 3h). Kary nie stosuje się do osoby fizycznej prowadzącej działalność, która za ten sam czyn odpowiada za wykroczenie lub przestępstwo skarbowe (ust. 3i).

GTU a sprzedaż przez Stripe

Stripe nie ma pojęcia o polskich grupach towarów i usług. W payloadzie faktury nie ma pola, z którego dałoby się wyprowadzić GTU, ani niczego, co pozwoliłoby wyczytać klasyfikację PKWiU z nazwy produktu. Dlatego KSeF Kit nie ustawia oznaczeń GTU na wysyłanych fakturach: budujemy FA(3) z tego, co Stripe faktycznie wie, a oznaczenie zostaje po Twojej stronie, w ewidencji VAT.

Dla większości sprzedaży przez Stripe to nie problem: abonament SaaS, licencja czy dostęp do aplikacji nie mają żadnego kodu. Jeżeli natomiast sprzedajesz doradztwo, szkolenia, marketing albo hosting, oznaczenie musi wejść do JPK z Twojej strony. Co jeszcze trzeba dołożyć do danych ze Stripe, rozpisujemy w integracji Stripe z KSeF, a sprzedaż zagraniczną w fakturze eksportowej.